Familietragedie

Blijkbaar was mijn zusje al zes dagen kwijt in Mayamar. Mijn broertje was zelfs zo bezorgt dat hij al bijna een ticket in die richting had geboekt en er was al contact met de ambassade. Op het laatste moment kwam ze boven water. Het bleek dat ze in een gehuchtje zonder internet had gezeten en zo tegen het einde van haar reis geen geld meer had gehad voor beltegoed. Op dit moment zit ze als het goed is al in het vliegtuig terug naar Nederland.

‘Ik was er goed ziek van,’ verteld mijn vader me aan de telefoon,’daarom heb ik aan haar en jullie allemaal maar wat van mijn spaargeld overgemaakt. Ik heb zo in de rats gezeten, geld moet helemaal niet het probleem zijn in dit soort situaties,’ peinsde hij. ‘Hoe gaat het nu bij jullie?’ vroeg hij later, ‘zijn jullie al uit eten geweest?’
‘Nog niet maar we zijn het van de week zeker van plan,’ zei ik. Ik vertelde hem over het gedoe met de geluidsoverlast van de op handen zijnde verhuizing.

Dat zit zo, gistermorgen werd ik wakker van een hoop gestommel op het zoldertje boven mijn hoofd. Nu is dat tegenwoordig vaak zo omdat de twee tijdelijke inwoners van mijn hospita nou eenmaal hun spullen kwijt moeten. Maar gister was dat om kwart over acht in de ochtend en dat vond ik wel een beetje ver gaan. Bovendien ben ik niet te genieten in de ochtend als er dingen buiten mijn macht plaatsvinden. Boos sms’te ik mijn hospita.
‘Ik heb je al gezegd dat ze deze week verhuizen,’ sms’te ze terug.
‘Dat snap ik best, maar dat kan ook tussen tien en tien, zoals dat vaak de regel is tussen buren voor lawaai. Bovendien is hij werkeloos, dus kan hij zich daar gerust naar schikken.’
Ik kreeg geen antwoord terug, maar vanmorgen was het rustig.

Verder vertelde ik mijn vader over het plan om die twintigjarige zoon van haar vriend in de garage naast mij te zetten. Tot mijn amusement dacht mijn vader daarover precies het zelfde: ‘Proberen ze je daarmee weg te krijgen of zo?’
‘Ja dat dacht ik dus ook’, zei ik. ‘Die vriend van haar is zo’n vriendelijke linkse jongen, heeft in allerlei politieke besturen gezeten, nou daar moet je dus wel een beetje een slimme jongen voor zijn. Ik sluit ook niet uit dat dit uit zijn koker komt,’ snoefde ik.
Mijn vader aan de andere kant van de lijn kreunde, ‘dat zijn de ergste soort.’
‘Nou ja ik zal het over een paar weekjes wel even met haar gaan bespreken, want zo’n joch naast me, dat is een tikkende tijdbom. Dan kan je wachten op ellende. Dat is niet mijn pakkie an, zijn vader moet maar met hem dealen.’
Ik belde met hem in de auto, mijn vriendin zat ondertussen naast me te wachten tot we naar de apotheek zouden gaan voor haar medicijnen. Zo even waren we al weg geweest naar en aantal andere winkels waar zij moest zijn.
Terwijl ik nietsvermoedend door een ruilboekenkast snuffelde en zij in de drogisterij was, is er een boete onder mijn ruitenwisser geschoven.
‘Oké… iemand heeft een boodschappenbon onder je ruitenwisser geschoven,’ zei ze toen we net in de auto zaten. Ik stapte uit om het ding te pakken en begon vervolgens te schelden.
‘Een kwartier zijn we maar weg en die atsers liggen alweer op de loer!’ brieste ik.
Mijn vriendin deed er een schepje bovenop: ‘Laten ze gewoon boeven gaan vangen!’
Blijkbaar had ik mijn parkeerschijf achter de voorruit moeten leggen. Dit niet gedaan te hebben leverde me een boete van 95 euro en administratiekosten op. Deze maand dus geen buitenissigheden meer. Als ik wat nieuws wilde kon ik wat oude boeken gaan ruilen bij de ruilboekenkast. Er waren een paar interessante verhalen tussen geweest, van het Amerika rond 1940 en een over een Nederlandse scheepswerf in de 20ste eeuw. Dit soort boeken zijn vaak nog echt in katoen gebonden en voorzien van zeefdruk illustraties.
Nou goed, die vrede was even voorbij toen ik met die boze boodschappenbon in mijn handen stond, maar eens moet de eerste keer zijn.

Nadat ik met mijn vader had opgehangen reden we naar de apotheek. Een paar kilometer voor de bestemming zag ik mijn tante lopen. Het is een halfzus van mijn moeder en sinds een aantal jaar heeft ze de diagnose schizofrenie. Haar aanblik trof me. Ze liep op het fietspad met headphones op. Met haar ogen half dicht knikte ze repetitief. Ik wist niet of dit was door haar mentale zijnstoestand of doordat zij sterk instemde met hetgeen er door de headphones klonk. Na de scheiding met haar ex die op een totale familiecrisis uitliep is de schizofrenie zichtbaar geworden en heeft zij zich tot het geloof gekeerd. Te oordelen naar de verhalen die ik van haar jongste dochter hoor, vermoed ik dat het geloof voor haar een bepaalde ontkenning van de schizofrenie faciliteert. Zo schrijft ze dingen die alleen zij ziet, toe aan God, als een soort wonderen of tekens. Dit gebeuren is natuurlijk helemaal verkeerd en ik zou willen dat iemand van een goed zorgbureau eens met haar aan de slag ging, zodat ze zich niet tot één of ander geloof hoefde te keren maar haar problemen onder ogen kwam. Ik zeg dit niet alleen voor haar, maar ook vooral voor haar dochters, waarvan er één een posttraumatische stressstoornis heeft opgelopen door alle heibel. Maar ik vrees dat mensen zoals mijn tante tegenwoordig altijd ergens in een schimmig niche van onze samenleving belanden, aangezien je het van het zorgvangnet en de dood gemanagede geestelijke gezondheidszorg niets meer kunt verwachten deze dagen. Ik kon me zo voorstellen dat ze onder het wandelen aan het luisteren was naar één of andere preek en in haar waan stellig mee knikte, zonder nog notie te nemen van de maatschappij om haar heen, gelijk een schizofrene verschoppeling kan doen.

Het is vreemd hoe beider halfzussen, zowel zij als mijn moeder, het ergens in geloven zo gemeen hebben. Mijn moeder geloofd namelijk in de één of andere yogi, die in de jaren negentig in India leefde. Hij heeft  echt bestaan. Mijn moeder ziet hem als een soort tweede Jezus. De man heeft in zijn tijd een soort monnikenorde van mannen en vrouwen opgericht, die in oranje gehuld als sociaal werkers over de aarde reizen. Sommige zetten self-sustainable boerderijen op, anderen (alleen maar vrouwen geloof ik) zetten weeshuizen op in derdewereldlanden. Het zijn erg aardige mensen, ze houden er alleen merkwaardige leefregels op na. Er hoort veel mediteren en yoga bij en een speciale dans, die men doet in de richting van een klein portretje van de oprichter, dat staat op een simpel altaar. Hoewel de man in mijn opinie een paar visionaire dingen heeft gezegd tegen zijn volgers, heeft hij net zo veel steken laten vallen om hem vervolgens weer te reduceren tot een ordinair mens. Ik geloof niet dat hij aanbeden hoeft te worden en ik kan me ook niet voorstellen dat een werkelijk verlicht mens zoiets banaals als aanbidding van zijn medemens zou gedogen. Dit is overigens niet het enige extreme wat mijn moeder aanhangt. Ik heb het vorige keer al eens gehad over een soort Amerikaanse zelfhulp community, die kenmerken heeft van een sekte.

Ik denk dat wat mijn tante en moeder drijft om in dit soort religieuze kringen betekenis te zoeken in hun traumatische jeugd ligt en deels ook is aangeboren. Sommige mensen hebben dat gewoon sterker dan anderen. In het gezin waar mijn moeder uit komt waren heel wat problemen. Aan de kant van mijn tante woekeren er ook wat mentale ziekten. Geen van de kinderen is er echt zonder kleerscheuren vanaf gekomen.

Mijn moeder is de middelste, ze heeft vier oudere half –broers en –zussen en vier jongeren. Het is een familietragedie van het platte land. Het begon met een herenboer, een welvarend man met een gezond boeren bedrijf. Hij trouwde met een vrouw die wel eens “de Koningin van het dorp” genoemd werd, omdat ze haar uiterlijk zo onberispelijk verzorgde. Ze ging geregeld naar de kapster en had hele fijne handen, waar ze vaak kanten handschoentjes aan droeg. Ze had een gevoel voor mode. Met de herenboer kreeg zij twee zoons en twee dochters. Helaas overleed de herenboer vroeg en liet haar achter met het boerenbedrijf en de kinderen. Zij nam de zorg voor de boerderij in eigen handen en huurde een knecht in voor het mannenwerk. Naar verloop van tijd werden zij en de jongere knecht verliefd en traden in het huwelijk. Ze kregen een dochter, mijn moeder. Helaas leed mijn oma aan ALS, een ziekte die in die tijd nog niet erkend werd. Het is een sluipende ziekte. Het begon er mee dat zij geen naald en draad meer kon vasthouden. Haar kennissen geloofde dat niet toen ze het demonstreerde en betichte haar van aanstellerij. Dat deed haar erg veel pijn. Het eindigde er mee dat zij alleen nog maar in bed kon liggen en vanuit het ziekenbed de koehandel bedreef. Mijn moeder was toen een hummetje van twee: Een flinke, blozende baby. Mijn oma overleed en liet een zwaar depressieve echtgenoot en vijf kinderen achter. Mijn opa was zo depressief over mijn oma’s dood dat hij hele dagen op bed lag. Eerst was er een hoop ruzie. De kinderen van de herenboer, waarvan de twee oudste in de puberteit waren en de twee jongste nog kind, zetten zich af tegen de jonge stalknecht. Ze waren ontheemd, hadden eerst hun vader en nu hun moeder verloren. Vooral de jongste zoon, die in karakter een behoorlijke vechtersjas was, kreeg het behoorlijk aan de stok met mijn opa. Mijn opa op zijn beurt was ook niet onschuldig in dit verhaal. Het gezin brak dus uiteen. De oudste dochter was al verloofd en ging uit huis, de oudste zoon trok naar de stad om te studeren voor industrieel ontwerper. Hij wierp zich in het losbandige stadse kunststudentenleven. Wat de jongste zoon heeft gedaan weet ik niet, maar jaren later trouwde hij en begon zijn eigen boeren bedrijf in een andere hoek van het land. De jongste dochter werd naar het klooster gebracht, waar zij onder de hoede van de nonnen kwam. De nonnen waren streng en zij heeft dit als een vreselijke tijd ervaren.
Op dat moment was dus alleen mijn moeder nog over, die als dreumes in haar eentje door de stallen liep, terwijl haar vader lag te huilen. De oudste dochter en diens man kwamen elke dag langs om haar te verzorgen. Vaak troffen ze een koud en vervuild kindje aan.
Een tijd later, huurde de boer een huishoudster in, om de draad weer op te pakken. Ook zij raakte verliefd en traden met elkaar in het huwelijk. Hieruit werden vier kinderen geboren, een zoon en drie dochters. Mijn moeder had geen gemakkelijke tijd onder de hoede van mijn stiefmoeder. Op haar veertiende was zij zo gebroken dat zij wegvluchtte van de boerderij. Ze werd liefdevol opgevangen door de vrouw van de oudere broer van de stiefmoeder, bij wie ze lange tijd op schoot heeft uitgehuild. Zij hadden al eigen kinderen en een ander pleegkind. In het dorp werden ze daar wel een beetje op aangekeken. In het boerenbedrijf werkte ze zo hard mogelijk mee uit dankbaarheid en ze heeft haar tijd tot volwassenen daar kunnen blijven. Totdat zij uit huis ging om voor verpleegster te studeren in een kleine stad.

Mijn naam is een afgeleide van die van mijn moeders pleegmoeder. Ze was een lieve vrouw die mijn moeder behandelde als haar eigen dochter en zo veel goed heeft gemaakt. Mijn moeder was een beetje de dochter die zij nooit gehad heeft. Ook haar leven kende een tragedie, want ze wilde altijd een dochter. Eenmaal is zij zwanger geweest van een meisjesbaby, maar tijdens een paardenrace kijken is zij zo geschrokken dat haar lichaam de zwangerschap afbrak en de meisjesbaby doodgeboren werd. Ze schrok omdat een klein peutertje op een fietsje nietsvermoedend het paardenracepad op fietste. De paarden kwamen met een bloedgang aangedraafd, maar stapte precies over de kleine kleuter heen.
Ze was een vrouw die een simpel leven, trouw aan God nastreefde en voor heel veel kinderen het verschil heeft gemaakt. In de oorlog zaten zij en mijn opa trouwens ook in het verzet en hadden zowel onderduikers, als een gestationeerde Nazi soldaat in huis. De soldaat wist het volgens mijn oma best, dat er onderduikers waren, maar hij zei er niets van. ‘Nooit Duitsers zeggen,’ zei mijn oma altijd als we het over de Tweede Wereldoorlog hadden,’ maar gewoon Nazi’s.’ Niet alle Duitsers waren ook Nazi’s wilde ze daar mee zeggen.

Mijn zusje is vernoemd naar onze biologische oma. Nu treft het, want mijn zusje heeft zelf ook wel het karakter van een koninginnetje. Dat zat er al heel jong in. Alsof het de normaalste zaak van de wereld was, wist ze zich al vroeg te omringen met schoonheid en luxe. Misschien is dat toch ook een gen. Het is in ieder geval treffend.

De laatste tijd voel ik me ook wel meer verbonden met het lot van de geroyeerde medemens, zoals de oma waar in naar vernoemd ben. Maar ik dwaal af, in het gezin wat mijn moeder achter liet toen zij wegliep was het allemaal niet makkelijk. Mijn stief-oma was een stormachtige persoonlijkheid en een geprikkeld mens. Haar dochters werden dat ook wel. Haar zoon had al vanaf jonge leeftijd mentale problemen en is eens zo door het lint gegaan dat hij is platgespoten en afgevoerd. Ik geloof dat hij schizofreen was. Mijn tantes hebben beide in de puberteit flinke ruzies gehad met hun moeder en hebben toen tijdelijk bij mijn moeder en vader in gewoond. Mijn vader vond dat verschrikkelijk. Mijn moeder voelde een morele plicht, omdat zij ook opgevangen was toen zij weg liep. De jongste dochter is enige tijd later weer terug gekeerd naar haar ouders. Helaas heeft zij ze maar ternauwernood overleefd en is zij op jonge leeftijd gestorven aan nierziekte. Mijn opa en stief-oma hebben een zwaar leven gehad op die boerderij. Zo rendabel als het eens was, is het nooit meer geworden, hoewel mijn opa hard werkte. Ieder dubbeltje keerde zij om, voor het droomleven op hun oude dag. Mijn stief-oma zou op zangles gaan. Toen de tijd daar was verkochten zij de oude boerderij en kochten een nieuwe, gemaakt op het buitenleven van de pensionado. Precies een maand hebben ze er van kunnen genieten, voordat mijn stief-oma overleed. Mijn opa overleed een maand later, ik denk aan een gebroken hart.

De verhalen van mijn familie doen me denken aan het harde boeren leven zoals Annie Proulx dat beschrijft in haar verhalen. Maar dan op Hollandse bodem. Het is dus ook niet gek dat mijn tante en moeder zichzelf in allerlei hogere roepingen zoeken. Ook zij hebben het niet altijd makkelijk gehad.

Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.